Kołobrzeska solanka: historia, źródełko na Wyspie Solnej, ogórki

Kołobrzeska solanka to słona woda sprzed około 2 milionów lat, na której wyrosło całe miasto. Najpierw dawała sól, „białe złoto” średniowiecza, potem zrobiła z Kołobrzegu uzdrowisko, a dziś kołobrzeżanie stoją po nią w kolejce, żeby zakisić ogórki. Opowiadamy, skąd się wzięła, gdzie można jej nabrać i co sól ma wspólnego z naszym miastem do dziś.

Rysunek wczesnej osady nad Parsętą. Sól pozyskiwano tu już we wczesnym średniowieczu.

Skąd się wzięła kołobrzeska solanka

Historia solanki zaczyna się około 270 milionów lat temu. Większą część dzisiejszej Polski zalewało wtedy płytkie i ciepłe Morze Cechsztyńskie, otoczone pustyniami. Woda szybko parowała, a na dnie odkładały się warstwy soli kamiennej grube nawet na kilometr. Z czasem przykryły je kolejne skały.

Ostatnie zlodowacenie, które skończyło się około 10 tysięcy lat temu, popękało warstwy skał i otworzyło solance drogę ku powierzchni. Pod Kołobrzegiem leży ona na głębokości od 40 do 360 metrów. Sama woda jest reliktowa, jej wiek szacuje się na około 2 miliony lat.

Sól, która zbudowała miasto

Najbardziej słona solanka jest na Wyspie Solnej, między odnogami Parsęty: z litra wody można tam odparować około 6 dekagramów soli. Osada, której mieszkańcy pozyskiwali sól, istniała w tym miejscu już w VII wieku. W średniowieczu sól była tak cenna, że płacono nią jak pieniędzmi, a z Kołobrzegu prowadził szlak solny aż do Wielkopolski.

Sól warzono w panwiach, czyli płaskich żelaznych zbiornikach zawieszonych nad ogniem. Solanka parowała, a na dnie zostawała sól. Pod koniec XV wieku w mieście działało 36 warzelni z 216 panwiami, a handel pilnowała gildia solna. Panwie do dziś są w herbie Kołobrzegu, a przy Baszcie Lontowej latem odbywał się Targ Solny, o czym piszemy we wpisie Baszta Lontowa po zmroku.

Parsęta w Kołobrzegu. Najbardziej słona solanka jest na Wyspie Solnej, między jej odnogami. Fot. Radosław Drożdżewski, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons.

Tężnie jak w Ciechocinku

Na początku XVIII wieku, żeby szybciej pozyskiwać sól, w Kołobrzegu postawiono cztery tężnie. Podnosiły zasolenie solanki z 5 do nawet 15 procent. W 1807 roku dobudowano piątą, długą na 1950 metrów i wysoką na 15 metrów, porównywaną z tężniami w Ciechocinku. Napoleońskie oblężenie i koszty utrzymania zakończyły jednak warzenie soli: w 1860 roku tężnie zamknięto, a potem rozebrano.

Od warzelni do uzdrowiska

Gdy kończyła się produkcja soli, lekarze odkryli, że solanka zawiera jod, magnez, wapń i inne minerały. Pierwszy zakład kąpielowy otwarto w 1830 roku i od tego czasu Kołobrzeg leczy solanką. Kąpiele i inhalacje poleca się między innymi przy reumatyzmie, chorobach dróg oddechowych i w rehabilitacji po urazach. Ujęcia w dzielnicy uzdrowiskowej, od Parsęty po park wschodni, noszą książęce imiona: Barnim, Bogusław, Warcisław, a także Emilia i Parkowa.

Solne Bagno w Ekoparku Wschodnim. Nazwa pochodzi od słonych wód podziemnych. Fot. Maciej Opaliński, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.

Sól widać też w krajobrazie. We wschodniej części miasta leży Solne Bagno, torfowisko w Ekoparku Wschodnim, którego nazwa pochodzi od słonych wód podziemnych. Prowadzi przez nie drewniana kładka, na spacer albo przejażdżkę rowerem.

Źródełko solanki na Wyspie Solnej

Solanki można nabrać samemu. Na Wyspie Solnej z naturalnego źródełka woda wypływa sama przez cały rok, w dzień i w nocy. Latem ustawiają się tu kolejki kołobrzeżan i turystów z butelkami i baniakami.

Po co? Głównie do ogórków. Kiszone w kołobrzeskiej solance długo zostają twarde i mają swój smak. Lokalni restauratorzy żartują, że solanka to „kołobrzeska wiagra”, i reklamują ogórki małosolne rymowankami, których nie będziemy tu cytować.

Sól i kawa w jednym spacerze

Spacer śladami soli łatwo połączyć ze Starówką: Wyspa Solna, Parsęta, Baszta Lontowa z herbem i panwiami w tle, a na koniec kawa w kawiarni Colbergcoffee przy ul. Dubois 21A. Na młynku zawsze jest Mieszanka Kapitańska, a na półkach Kawa Kołobrzeska z malowanymi etykietami, którą można zabrać do domu razem z butelką solanki.

Wiele faktów do tego wpisu zaczerpnęliśmy z artykułu przewodniczki Niny Albińskiej Kołobrzeska Solanka. Jeśli chcesz poznać historię miasta z przewodnikiem, jej strona to dobry początek.

Kołobrzeska solanka: najczęściej zadawane pytania

Gdzie w Kołobrzegu można nabrać solanki?

Na Wyspie Solnej, z naturalnego źródełka, z którego solanka wypływa sama przez cały rok, w dzień i w nocy. Latem trzeba liczyć się z kolejką.

Ile lat ma kołobrzeska solanka?

Sama woda jest reliktowa, jej wiek szacuje się na około 2 miliony lat. Pokłady soli, z których pochodzi, powstały około 270 milionów lat temu w Morzu Cechsztyńskim.

Do czego używa się kołobrzeskiej solanki?

W uzdrowisku do kąpieli i inhalacji, a w domu najczęściej do kiszenia ogórków. Ogórki w solance długo zostają twarde.

Dlaczego w herbie Kołobrzegu są panwie?

Panwie to płaskie żelazne zbiorniki, w których warzono sól z solanki. Sól przez wieki była źródłem bogactwa miasta, dlatego trafiła do herbu.