Kołobrzeg uzdrowisko: historia kurortu Kolberg i Plażowy Zamek

Kołobrzeg stał się kurortem, zanim przestał być twierdzą: za początek uzdrowiska przyjmuje się rok 1802, a przed I wojną światową Kolberg był już uzdrowiskiem pierwszej kategorii. Na plaży stały wiklinowe kosze, przy molo wznosił się Plażowy Zamek, a kuracjusze przyjeżdżali koleją ze Szczecina i Gdańska. Opowiadamy, jak wyglądał dawny kurort Kolberg i co z niego zostało.

Plażowy Zamek i drewniane molo, pocztówka z 1901 roku. Wyd. Brück & Sohn, CC0, Wikimedia Commons.

1802: więzień, który opisał kąpielisko

Historia uzdrowiska zaczyna się od skazańca. W 1802 roku do twierdzy w Kołobrzegu trafił Jan Henryk Held, pruski oficer i radca celny z Poznania, skazany na półtora roku pobytu. Z tego pobytu powstała książka o kąpielisku morskim w Kołobrzegu i właśnie rok 1802 przyjmuje się za datę narodzin uzdrowiska. Już w 1803 roku przy ujściu Parsęty otwarto pierwszy zakład kąpielowy.

Drugim filarem była sól. W 1830 roku powstał pierwszy zakład kąpieli solankowych, a twórcą łazienek solankowych był Gottlieb Keutel. O tym, skąd wzięła się solanka, piszemy we wpisie Kołobrzeska solanka. Od 1882 roku do zabiegów zaczęto używać także miejscowej borowiny.

Twierdza znika, kurort rośnie

Przez większą część XIX wieku Kołobrzeg był przede wszystkim twierdzą. Wszystko zmieniły dwie daty. W 1859 roku miasto dostało połączenie kolejowe ze Szczecinem i Gdańskiem, a w 1872 roku król Prus Wilhelm I zlikwidował twierdzę i zaczęto rozbierać fortyfikacje. Miasto mogło wreszcie rosnąć w stronę morza.

Rozwijał się park zdrojowy, dziś Park im. Stefana Żeromskiego, a obok niego wyrosła dzielnica uzdrowiskowa z pensjonatami, hotelami, sanatoriami i zakładami przyrodoleczniczymi. Od 1887 roku teren wokół dawnego Szańca Waldenfelsa, dziś zwanego Kamiennym Szańcem, przerobiono na miejsce spacerów. Według Wikipedii było to jedno z najmodniejszych miejsc kurortu.

Ogród różany przy Plażowym Zamku, około 1900 roku. Domena publiczna, Biblioteka Kongresu USA, Wikimedia Commons.

Plażowy Zamek i pierwsze molo

Najbardziej rozpoznawalnym budynkiem kurortu był Strandschloß, po polsku Plażowy Zamek albo Pałac Nadbrzeżny. Oddano go do użytku w 1899 roku jako sanatorium, które pełniło rolę domu zdrojowego. Na pocztówkach widać wieżę, czerwone dachy i ogród różany.

Przy zamku stał pierwszy kołobrzeski pomost, zbudowany jeszcze w 1881 roku. Był drewniany, w kształcie litery T, miał około 100 metrów, a na jego końcu była przystań dla małych żaglowców. Zamek i molo zniszczyła II wojna światowa. Dzisiejsze molo, żelbetowe i długie na 220 metrów, otwarto w 1971 roku.

Molo i dom zdrojowy w lipcu 1930 roku. Bundesarchiv, Bild 102-10018, CC BY-SA 3.0 DE, Wikimedia Commons.

Kosze plażowe i Maikuhle

Na pocztówkach z początku XX wieku plaża jest pełna wiklinowych koszy plażowych, w których kuracjusze chronili się przed wiatrem. Panie siedzą w długich sukniach i kapeluszach, a spacerowicze chodzą po drewnianych pomostach.

Życie na plaży, pocztówka z 1905 roku. Wyd. Brück & Sohn, CC0, Wikimedia Commons.

Kurort nie kończył się na Parsęcie. Na jej lewym brzegu leżał park Maikuhle, a w sezonie obie części uzdrowiska łączyła stała przeprawa. Tereny wypoczynkowe ciągnęły się więc po obu stronach rzeki, czego dziś, przy porcie dzielącym miasto, łatwo nie zauważyć.

Brzeg morza przy Maikuhle, pocztówka z 1905 roku. Wyd. Brück & Sohn, CC0, Wikimedia Commons.

Uzdrowisko pierwszej kategorii

W 1911 roku w Kołobrzegu obradował V Międzynarodowy Kongres Lecznictwa Morskiego i przyznał miastu rangę uzdrowiska I kategorii. Kolberg łączył wtedy trzy rzeczy, które do dziś są jego siłą: morze, solankę i borowinę. Po wojnie miasto trzeba było odbudować niemal od zera, a formalny status uzdrowiska Kołobrzeg otrzymał w 1967 roku. Dziś działają w nim 24 zakłady lecznictwa uzdrowiskowego.

Szerzej o całej historii miasta, od grodu solnego po powojenną odbudowę, piszemy na colberg.pl we wpisie Colberg i Kołobrzeg. Historia miasta, które wróciło do morza.

Dawny Kołobrzeg w filiżance

Plażowy Zamek nie przetrwał, ale można go zobaczyć na paczce naszej kawy. Na etykiecie Dawnego Kołobrzegu Estera Pilichowska namalowała akwarelą zamek i drewniane molo, z podpisem „Plażowy Zamek 1899-1945”. W środku jest mieszanka z przewagą robusty, z gęstą cremą, wyraźną goryczką i dużą ilością kofeiny. Pozostałe etykiety opisujemy we wpisie Kołobrzeg na paczce kawy.

Plażowy Zamek na etykiecie kawy Dawny Kołobrzeg.

Śladami dawnego kurortu najlepiej przejść się po Parku im. Żeromskiego, do Kamiennego Szańca i na molo. Kawę z Plażowym Zamkiem na etykiecie kupisz w kawiarni Colbergcoffee przy ul. Dubois 21A, czynnej codziennie od 8:30 do 20:00.

Dawny kurort Kolberg: najczęściej zadawane pytania

Od kiedy Kołobrzeg jest uzdrowiskiem?

Za początek uzdrowiska przyjmuje się rok 1802, a pierwszy zakład kąpielowy otwarto w 1803 roku przy ujściu Parsęty. Formalny status uzdrowiska Kołobrzeg otrzymał w 1967 roku.

Czym był Plażowy Zamek w Kołobrzegu?

Strandschloß, czyli Plażowy Zamek albo Pałac Nadbrzeżny, to sanatorium oddane do użytku w 1899 roku, które pełniło rolę domu zdrojowego. Nie przetrwało II wojny światowej.

Jak wyglądało pierwsze molo w Kołobrzegu?

Było drewniane, w kształcie litery T, miało około 100 metrów i stało przy Plażowym Zamku. Zbudowano je w 1881 roku, zniszczyła je II wojna światowa.

Kiedy Kołobrzeg został uzdrowiskiem pierwszej kategorii?

W 1911 roku, gdy w mieście obradował V Międzynarodowy Kongres Lecznictwa Morskiego.